خبرگزاری ایسنا - شرکت های isp (رسا) در گذشته به عنوان نخستین شرکت های ارائه دهنده اینترنت مجوز فعالیت گرفته و اینترنت را به صورت دایل آپ به کاربران ارائه کردند اما اکنون با توجه به رشد و گسترش شاهراه های ارتباطی و دسترسی پرسرعت، ارزان و با کیفیت هستی و آینده این شرکت های کوچک به دلایل مختلف زیر سوال رفته است و این موضوع مطرح شده که آیا این شرکت ها با حفظ ساختار فعلی شان می توانند به حیات خویش ادامه دهند و یا باید وظیف خود را به سمت ارائه خدمات ارزش افزوده و سایر خدمات موردنیاز مردم تغییر دهند و یا راهکار برون رفت از مشکل بوجود آمده و ورشکستگی ispها چیست؟ و آیا حرکت های غیرعلمی گذشته مخابرات به ورشکستگی امروز شرکت های اینترنتی منجر شد؟ برخی فعالان حوزه اینترنت ریشه گرفتاری و ورشکستگی امروز شرکت های اینتنرتی - ispها - که از ماه های گذشته آغاز شده را مدیریت غلط و حرکت های غیرعلمی گذشته مخابرات دانسته معتقدند مساله باید از ریشه حل شود و هر کسی که مجوز فعالیت در این حوزه را دارد باید بتواند در همه عرصه ها فعالیت داشته باشد. رئیس انجمن شرکت های اینترنتی ایران می گوید ما در ایران از ابتدا راه کج رفتیم؛ در اوایل که مجوز ispها ارائه شد تعاریف متضادی را برای ispها، isdpها(شرکت هایی که می توانند علاوه بر وظیفه اصلی خود و توزیع اینترنت به ispها به کاربران نهایی نیز خدمات ارایه دهند) و voip عنوان کردند که فکر می کنم این موضوع به شکست بخش خصوصی در این زمینه منجر شد در حالی که بخش خصوصی جلوتر از دولت ها با گذاشتن دیش های ماهواره اینترنت را در کشور باب کرد. مسعود ریاضیات ریشه مشکل را در حرکت های غلط مدیران آن روز مخابرات دانست که این گونه طبقه بندی ها را بوجود آوردند و باعث شد این مشکلات بوجود آید. به گفته او ابتدا باید شرکتی که مجوزی دریافت می کند بتواند همه سرویس های مخابرات را ارائه دهد و طبیعی بود شرکت های isp خدمات وسیع تر و مناسب تری در اختیار مشتریان قرار داده و می توانستند با آوردهای نقدینگی خود را توسعه داده، بزرگ کنند و به اعتقاد من این حرکت اولیه باعث شد آن ها به صورت کوچک نگه داشته شوند و هر بخش در این حوزه و ارائه سرویس در اختیار یک شرکت با یک مجوز خاص قرار گرفت. این فعال حوزه اینترنت درباره راهکار برون رفت از مشکل بوجود آمده و ورشکستگی ispها میگوید بارها بر متحد شدن این شرکت ها تاکید کردیم که با ایجاد یک شرکت تعاونی که مقدمات آن نیز انجام شده از این مشکل رهایی یابند و اگر مقامات مسوول نیز در این زمینه با ما همکاری کنند این مشکل حل شده و این شرکت تعاونی می تواند یکی از بازیگران اصلی در حوزه اینترنت باشد. شرکت های isp نیازمند حمایت یک مدیر یک شرکت isp (رسا) معتقد است: ظاهرا روال به این صورت است که شرکت های رسا کم کم از میدان فعالیت خارج شده و کار به دست سرمایه گذاران و شرکت های بزرگ تر این حوزه واگذار شود. محمودرضا جولایی با تاکید بر این که متاسفانه هیچ حمایتی از شرکت های isp صورت نمی گیرد، اظهار کرد: حدود هشت سال گذشته که شرکت های isp وارد این حوزه شده و به ارائه سرویس اینترنت به صورت دایل آپ پرداختند هنوز هیچ شرکتی وارد این حوزه نشده بود و ما با سرمایه کم و فعالیت شبانه روزی در این حوزه فعالیت کردیم، اما با گذشت زمان شرکت های قدرتمند با سرمایه بیش تر وارد این عرصه شدند و به ارائه سرویس adsl -اینترنت پرسرعت - پرداخته و کم کم شرکت های icp وpapها وارد عرصه شدند. دولت به شرکت های کوچک اینترنتی وام دهد از شواهد چنین برمی آید شرکت های isp (رسا)به زودی از میدان فعالیت در حوزه اینترنت خارج می شوند، هادی مهمانی دراین باره تاکید کرد که در همه جای جهان این گونه است که دولت به شرکت های کوچک اینترنتی وام می دهد ولی متاسفانه در کشور ما عکس این موضوع صادق است. شرکت های کوچک اینترنتی در ابتدای فعالیت وام دریافت می کنند اما در ایران این کار اتفاق نیافتاده و به عنوان نمونه ما در ابتدای کارمان با سرمایه خود وارد فعالیت شدیم. این فعال حوزه اینترنت تصریح کرد: در زمانی که حتی مخابرات بستر لازم و متخصص های مورد نیاز را در این زمینه و برای ارائه اینترنت نداشت کار را آغاز کرده و توانستیم سرویس اینترنت را به صورت دایل آپ به مردم ارائه دهیم تا اینکه این سرویس با تلاش فراوان و کار کارشناسی و فعالیت شبانه روزی جاافتاده و به مشتریان ارائه شد. کاهش قیمت برای شرکت های کوچک اما به راستی راهحل این مشکل چیست؟ طالب شرفی - دبیر انجمن شرکت های اینترنتی فارس - بر کاهش قیمت تمام شده اینترنت برای شرکت های کوچک isp به عنوان یک راهکار تاکید کرده و می گوید: فاصله بسیاری بین خرید پهنای باند و عرضه آن به ispها وجود دارد. شرفی با بیان این که دادن وام به شرکت های کوچک اینترنتی یکی از راه های مهم و تاثیرگذار در این زمینه و جلوگیری از ورشکستگی شرکت های کوچک isp خواهد بود گفت: کسانی که سرمایه گذاری بیش تری برروی وایمکس یا adsl انجام می دهند و خرید بیش تری از پهنای باند دارند، هزینه کمتری برای پهنای باند می پردازند. ورشکستگی ispها کاملا قابل پیش بینی بود به اعتقاد یک مدیر شرکت اینترنتی ورشکستگی و از دور خارج شدن شرکت های isp(رسا) کاملا قابل پیش بینی بوده و دور از انتظار نیست. امید مزارعی با بیان این که ispها و درواقع شرکت های اینترنتی چاره ای جز خروج از میدان فعالیت در این حوزه ندارند گفت: تکنولوژی در حال پیشرفت است و طبیعتا سرمایه گذاران با سرمایه و تکنولوژی بالاتر و بهتری وارد حوزه ict می شوند و این موضوع روال طبیعی است که در هر حوزه و عرصه ای اتفاق می افتد. به عقیده او زمانی که شرکت های isp با سرمایه کم وارد این حوزه شدند فعالیتشان را با کارشناسان و فعالیت شبانه روزی آغاز کرده و برای اولین بار به ارائه اینترنت به مردم پرداختند اما بعد از مدتی شرکت های isdp (شرکت هایی که می توانند علاوه بر وظیفه اصلی خود و توزیع اینترنت به ispها به کاربران نهایی نیز خدمات ارایه دهند) وارد کار شدند و پس از آن شرکتهای ندا و اکنون نیز اپراتورهای وایمکس فعالیت می کنند. با تمام این اوصاف بعد از ورود شرکت های بزرگ با تکنولوژی و سرمایه بالاتر بسیاری از شرکت های isp با ورشکستگی مواجه شده اند و بسیاری نیز در حال ورشکستگی هستند اما چطور می توان از این اتفاق جلوگیری کرد؟ این سوالی است که مسوولان امر باید به آن پاسخگو باشند.
آغاز روزشمار حذف شرکت های isp
... شرکت های اینترنتی در ورطه نابودی هستند شرکت های isp (رسا) در گذشته به عنوان نخستین شرکت های ارائه دهنده اینترنت مجوز فعالیت گرفته و اینترنت را به صورت دایل آپ به کاربران ارائه کردند اما اکنون با توجه به رشد و گسترش شاهراه های ارتباطی و دسترسی پرسرعت، ارزان و باکیفیت، هستی و آینده این شرکت های کوچک به دلایل مختلف زیر سوال رفته است و این موضوع مطرح شده که آیا این شرکت ها با حفظ ساختار فعلی شان می توانند به حیات خویش ادامه دهند یا باید وظیفه خود را به سمت ارائه خدمات ارزش افزوده و سایر خدمات مورد نیاز مردم تغییر دهند یا راهکار برون رفت از مشکل به وجود آمده و ورشکستگی ispها چیست؟ و آیا حرکت های غیرعلمی گذشته مخابرات به ورشکستگی امروز شرکت های اینترنتی منجر شد؟ به گزارش ایسنا برخی فعالان حوزه اینترنت ریشه گرفتاری و ورشکستگی امروز شرکت های اینترنتی - ispها - را که از ماه های گذشته آغاز شده مدیریت غلط و حرکت های غیرعلمی گذشته مخابرات دانسته و معتقدند مساله باید از ریشه حل شود و هر کسی که مجوز فعالیت در این حوزه را دارد باید بتواند در همه عرصه ها فعالیت داشته باشد ... رئیس انجمن شرکت های اینترنتی ایران می گوید؛ «ما در ایران از ابتدا راه کج رفتیم؛ در اوایل که مجوز ispها ارائه شد تعاریف متضادی را برای ispها، isdpها (شرکت هایی که می توانند علاوه بر وظیفه اصلی خود و توزیع اینترنت به ispها به کاربران نهایی نیز خدمات ارائه دهند) و voip عنوان کردند که فکر می کنم این موضوع به شکست بخش خصوصی در این زمینه منجر شد، در حالی که بخش خصوصی جلوتر از دولت ها با گذاشتن دیش های ماهواره اینترنت را در کشور باب کرد ...
*آغاز روزشمار حذف شرکت های isp* آینده شرکت های اینترنتی کوچک با نابودی رقم می خورد؟
... خبرگزاری دانشجویان ایران - تهران سرویس: جامعه اطلاعاتی -فناوری اطلاعاتشرکت های isp (رسا) در گذشته به عنوان نخستین شرکت های ارائه دهنده اینترنت مجوز فعالیت گرفته و اینترنت را به صورت دایل آپ به کاربران ارائه کردند اما اکنون با توجه به رشد و گسترش شاهراه های ارتباطی و دسترسی پرسرعت، ارزان و با کیفیت هستی و آینده این شرکت های کوچک به دلایل مختلف زیر سوال رفته است و این موضوع مطرح شده که آیا این شرکت ها با حفظ ساختار فعلی شان می توانند به حیات خویش ادامه دهند و یا باید وظیف خود را به سمت ارائه خدمات ارزش افزوده و سایر خدمات موردنیاز مردم تغییر دهند و یا راهکار برون رفت از مشکل بوجود آمده و ورشکستگی ispها چیست؟ و آیا حرکت های غیرعلمی گذشته مخابرات به ورشکستگی امروز شرکت های اینترنتی منجر شد؟ به گزارش خبرنگار فن آوری اطلاعات خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا) برخی فعالان حوزه اینترنت ریشه گرفتاری و ورشکستگی امروز شرکت های اینتنرتی - ispها - که از ماه های گذشته آغاز شده را مدیریت غلط و حرکت های غیرعلمی گذشته مخابرات دانسته معتقدند مساله باید از ریشه حل شود و هر کسی که مجوز فعالیت در این حوزه را دارد باید بتواند در همه عرصه ها فعالیت داشته باشد ... رئیس انجمن شرکت های اینترنتی ایران می گوید ما در ایران از ابتدا راه کج رفتیم؛ در اوایل که مجوز ispها ارائه شد تعاریف متضادی را برای ispها، isdpها(شرکت هایی که می توانند علاوه بر وظیفه اصلی خود و توزیع اینترنت به ispها به کاربران نهایی نیز خدمات ارایه دهند) و voip عنوان کردند که فکر می کنم این موضوع به شکست بخش خصوصی در این زمینه منجر شد در حالی که بخش خصوصی جلوتر از دولت ها با گذاشتن دیش های ماهواره اینترنت را در کشور باب کرد ...
ispها به نابودی نزدیک می شوند؟
... خبرگزاری دانشجویان ایران - تهران سرویس: جامعه اطلاعاتی -فناوری اطلاعاتمدیر یک شرکت isp (رسا) گفت: ظاهرا روال به این صورت است که شرکت های رسا کم کم از میدان فعالیت خارج شده و کار به دست سرمایه گذاران و شرکت های بزرگ تر این حوزه واگذار شود ... محمودرضا جولایی - مدیر یک شرکت اینترنتی - در گفت وگو با خبرنگار فن آوری اطلاعات خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)، با تاکید بر این که متاسفانه هیچ حمایتی از شرکت های isp صورت نمی گیرد، اظهار کرد: حدود هشت سال گذشته که شرکت های isp وارد این حوزه شده و به ارائه سرویس اینترنت به صورت دایل آپ پرداختند هنوز هیچ شرکتی وارد این حوزه نشده بود و ما با سرمایه کم و فعالیت شبانه روزی در این حوزه فعالیت کردیم، اما با گذشت زمان شرکت های قدرتمند با سرمایه بیش تر وارد این عرصه شدند و به ارائه سرویس adsl -اینترنت پرسرعت - پرداخته و کم کم شرکت های icp وpapها وارد عرصه شدند ... وی گفت: اواخر نیز اپراتورهای وایمکس وارد فعالیت شدند که به ارائه مجموعه سرویس ها و فعالیت های این حوزه می پردازند و می توان گفت که شرکت های کوچک isp در این میان کم کم از دور فعالیت خارج شده و خواهند شد ... این مدیر شرکت اینترنتی، حمایت مالی و ارائه تسهیلات مورد نیاز به شرکت های isp را بسیار مهم و موثر دانسته و گفت: چه تضمینی وجود دارد که اتفاقی که برای شرکت های voip - تلفن اینترنتی - و در نهایت فقط به سه شرکت مجوز داده شد برای ما نیز نیفتد؟ ...
زیر سوال رفتن اعتبار ispها ; چرا خسارت قطعی اینترنت پرداخت نمی شود؟
... اینترنت کشور هر از چندگاهی به دلایل مختلفی دچار اختلال شده و کاربران و ارائه دهندگان خدمات اینترنتی را با مشکلات مختلفی مواجه می کند؛ طی سال های گذشته عوامل متعددی به قطعی و کندی اینترنت منجر شد که مهم ترین آن قطعی فیبر نوری است و در مواردی هم کوتاهی برخی شرکت های اینترنتی و یا مشکلاتی که به خود کاربر مربوط بوده است در هر حال قطعی و سرعت اینترنت در ایران همواره مورد انتقاد بوده است ... به گزارش ایسنا موضوع مهمی که در جریان قطعی اینترنت مطرح می شود خسارت وارد شده به شرکت های اینترنتی به عنوان ارائه کننده سرویس و کاربران در زمان این قطعی هاست؛ این موضوع در توافقنامه سطح سرویس یا service level agreement مشخص شده که قرارداد تضمین و تامین میزانی معین از کیفیت خدمات از سوی شرکت سرویس دهنده برای شرکت سرویس گیرنده یا کاربر است ... لزوم پرداخت خسارت به شرکت های طرف قرارداد با مخابرات توسط مخابرات و در طرف مقابل پرداخت خسارت به کاربران توسط شرکت ها در زمان قطعی موضوعی است که بارها به آن اشاره شده است و بعضا شرکت های اینترنتی تاکید کردند که تاکنون خسارتی در این مواقع از سوی مخابرات به آن ها پرداخت نشده و این روند یک طرفه بوده و فقط آن ها به کاربران خود خسارت می پردازند که البته این امر باید کاملا بررسی شود ... اعتبار شرکت اینترنتی، زیر سوال به گفته مدیر یک شرکت اینترنتی قطعی فیبر نوری به دلیل برخورد لنگر کشتی یکی از مواردی است که در چند سال اخیر با آن مواجه بودیم که در نتیجه آن ضرر زیادی به شرکت های اینترنتی وارد آمد به طوری که در دوره ای تا 40 درصد به دلیل این قطعی ها به ما خسارت وارد شد ...
*قطعی اینترنت و مشترکان* یک مدیر شرکت اینترنتی: هر دو ماه حدود 10 میلیون تومان بابت هزینه اینترنت پرداخت می کنیم
... خبرگزاری دانشجویان ایران - تهران سرویس: جامعه اطلاعاتی -فناوری اطلاعاتبه گفته یک مدیر شرکت اینترنتی، بیشترین قطعی اینترنت و ارتباطات را در زمان قطعی فیبر نوری و یا قطعی مراکز مخابراتی شاهدیم ... بهداد کلانتری در گفت وگو با خبرنگار فن آوری اطلاعات خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، گفت: ما به عنوان یک شرکت isp اینترنت خود را مستقیما از مخابرات نمی گیریم بلکه از شرکت icp دریافت می کنیم بنابراین طرف حساب ما icpهاهستند ... کلانتری در ادامه ابراز کرد: براساس sla و موافقت نامه ای که با مخابرات و مشتریان خود داریم در زمان وارد آمدن خسارت ما باید خسارت دریافت کنیم و به مشتریان خود نیز خسارت بپردازیم،اما این خسارت را براساس اصل مشتری مداری و رضایت مشتریانمان به آن ها پرداخت می کنیم در حالی که تا به حال و با درخواست ها و پی گیری هایی که کردیم خسارتی به شرکت های isp پرداخت نشده است و شرکت های icp نیز ندادن خسارت توسط مخابرات را دلیل نپرداختن خسارت خود به شرکت های isp عنوان می کنند ...
قطعی اینترنت و مشترکان
... به گفته یک مدیر شرکت اینترنتی، بیشترین قطعی اینترنت و ارتباطات را در زمان قطعی فیبر نوری و یا قطعی مراکز مخابراتی شاهدیم ... بهداد کلانتری در گفت وگو با ایسنا گفت: ما به عنوان یک شرکت isp اینترنت خود را مستقیما از مخابرات نمی گیریم بلکه از شرکت icp دریافت می کنیم بنابراین طرف حساب ما icpهاهستند ... کلانتری در ادامه ابراز کرد: براساس sla و موافقت نامه ای که با مخابرات و مشتریان خود داریم در زمان وارد آمدن خسارت ما باید خسارت دریافت کنیم و به مشتریان خود نیز خسارت بپردازیم،اما این خسارت را براساس اصل مشتری مداری و رضایت مشتریانمان به آن ها پرداخت می کنیم در حالی که تا به حال و با درخواست ها و پی گیری هایی که کردیم خسارتی به شرکت های isp پرداخت نشده است و شرکت های icp نیز ندادن خسارت توسط مخابرات را دلیل نپرداختن خسارت خود به شرکت های isp عنوان می کنند ...
مدیر بلاگفا مطرح کرد: دور جدید فیلترینگ به دنبال چیست؟
... خبرگزاری دانشجویان ایران - تهران سرویس: نگاهی به وبلاگهاکاربران اینترنت در ایران در نخستین ماه سال جدید شاهد عدم دسترسی و فیلتر شدن مجموعه جدیدی از سایت های و صفحات وب بودند ... این دور جدید فیلترینگ دو ویژگی مهم دارد: اول آنکه مجموعه ای از سایتها و وبلاگ ها با محتوای متفاوت را پوشش می دهد و بسیاری از این آدرس ها حداقل با توجه به رفتار سیستم فیلترینگ در سال های اخیر به نظر بی اشکال می آمدند و همچنین به نظر می رسد بخش بزرگی از این آدرس ها به اشتباه فیلتر شده اند ... به گزارش سرویس نگاهی به وبلاگ های خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، علیرضا شیرازی در وبلاگ خود به نشانی http://shirazi ... com در ادامه نوشته است: در حال حاضر سیستم پالایش (یا همان فیلترینگ) در شرکت های icp و isp اکثرا توسط چند پیمانکاران بخش خصوصی انجام می شود و نهادهای ناظر مانند کمیته فیلترینگ یا نهادهای قضایی هر از چندگاهی آدرس های جدیدی را به پیمانکاران اعلام کرده و آنها دسترسی به این آدرس ها را در شرکت های icp یا isp طرف قرارداد با خود مسدود می کنند و معمولا نیز شرکت های سرویس دهنده اینترنت صفحه ای مختص خود برای نمایش پیام عدم دسترسی به یک سایت طراحی می کنند که این صفحات برای کاربران هر سرویس دهنده آشناست؛ اما در دور جدید فیلترینگ صفحه و پیامی متفاوت از پیام معمول شرکت های سرویس دهنده برای دسترسی به آدرس ها و سایت های جدید نمایش داده می شد که شبیه صفحه نمایش پیام فیلترینگ در مخابرات بود و نشان از آن دارد که فیلترینگ جدید نه توسط شرکت های سرویس دهنده یا پیمانکاران فیلترینگ بلکه توسط مخابرات به صورت مستقل صورت گرفته است ...
بررسی وضعیت اینترنت در جهان و ایران،روی کدام پله ایستاده ایم؟
... پیدایش اینترنت به دهه 1960 برمی گردد، زمانی که دولت ایالات متحده براساس طرحی موسوم به "Arpa" مخفف " آژانس تحقیق پروژه های پیشرفته" که در آن زمان برای کارکردهای دفاعی به وجود آمده بود، این طرح را اجرا خواهد کرد ... طرح این بود که کامپیوترهای موجود در شهرهای مختلف (در آن زمان چیزی به نام کامپیوتر شخصی وجود نداشت، بلکه سازمان های بزرگ و دانشگاه ها و مراکز دولتی معمولا دارای سیستم های کامپیوتر بزرگ "Mainframe" بودند) که هرکدام اطلاعات خاص خود را در آن ذخیره داشتند تا بتوانند در صورت نیاز با یکدیگر اتصال برقرار کرده و اطلاعات را به یکدیگر منتقل کرده یا در صورت ایجاد بستر مناسب، اطلاعات را در حالت اشتراک قرار دهند ... پس از آسیا، اروپا با برخورداری از 322 میلیون کاربر بیش ترین کاربر اینترنتی را به خود اختصاص داده است و پس از اروپا آمریکای شمالی با برخورداری از 233 میلیون کاربر در رتبه سوم جهان از حیث برخورداری از کاربران اینترنتی در جهان قرار دارد و آمریکای لاتین با 110 و قاره آفریقا تنها با 34 میلیون کاربر در رتبه های چهارم و پنجم جهان قرار دارند ... از سال ها پیش اکثر کشورها، سیاست ها و برنامه های مشخص و مدونی در جهت افزایش تعداد کاربران اینترنت تدوین کرده اند که نتیجه آن رشد 225 درصدی استفاده از اینترنت حدفاصل سال های 2000 تا 2007 بوده است ...
رگولاتوری آخرین مهلت ISP و ISDP را اعلام کرد
... سرویس زیرساخت- سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی در اطلاعیه ای از شرکت های فعال فاقد پروانه معتبر در زمینه ارائه خدمات اینترنتی خواست مدارک خود را به این سازمان تحویل دهند ... به گزارش عصر ارتباط، سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی پیرو اطلاعیه قبلی خود در خصوص مهلت تعیین شده برای ارسال مدارک توسط شرکت های فعال فاقد پروانه معتبر از این سازمان به منظور اخذ پروانه ISP یا isdp اعلام کرده است شرکت های خواهان دریافت این پروانه حداکثر تا پایان وقت اداری روز 20 آبان 86 مهلت دارند تا مدارک خود را به پست الکترونیکی ' ); document ... این سازمان تاکید کرده است مهلت اعلام شده تمدید نخواهد شد و پهنای باند شرکت هایی که پروانه معتبر از این سازمان نداشته باشند، با هماهنگی شرکت های مخابرات استانی قطع خواهد شد ... در اطلاعیه سازمان تنظیم مقررات، اسامی شرکت هایی که تا 31 شهریور ماه 86 مدارک لازم را ارسال کرده اند منتشر شده است ... براین اساس تا تاریخ اعلام شده، 1325 شرکت در 30 استان مدارک خود را ارسال کرده اند که استان تهران با 134 شرکت در رتبه اول است و استان قم با 8 شرکت در رتبه آخر قرار دارد ... پس از تهران نیز استان اصفهان با 105 شرکت در مقام دوم قرار دارد ... در آئین نامه جدید، شرکت های icp حذف شده و شرکت های isdp جایگزین آنها شده اند ...
|
صفحه 1
|
2 | 3 | 4 |
|
